سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

82

اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)

مدلولات خود را بيان نميكنند بلكه بطور رمز و اشاره مانند اسماء اشاره ، ضمائر ، موصولات . امّا اسماء اشاره - بدان كه قاعده اوّليه و اصليّه اينستكه اسماء اشاره مصغّر نشوند زيرا هم از حيث معنى و هم از جهت لفظ بعضى از الفاظ آن شبيه به حرف مىباشد و تصغير را هم در آن جارى كرده‌اند . الفاظ اسم اشاره بقرار ذيل است : مفرد مذكر ذا ( آن يكمرد ) مفرد مؤنث تا و تى و ذى و ذه ( آن يكزن ) تثنيه مذكر ذان ( آن دو مرد ) تثنيه مؤنّث تان ( آن دو زن ) جمع مذكر اولى ( آن مردان ) جمع مؤنث اولى ( آن زنان ) امّا تصغير ذا ذييّا مىشود به اين كيفيت كه بر خلاف تصغير در اسماء معينه اوّل آن را ضمّه ندادند بلكه به حال فتحه باقى گذاردند و بجاى ضمّه الفى در آخرش اضافه كردند و قبل از الحاق اين الف يائى اضافه كردند تا سه كردند و الف را هم فتحه داده قلب بياء نمودند آنگاه ياء تصغير را در يائى كه عمل را به همين كيفيت نسبت به تا كه براى مفرد مؤنث است انجام دادند تيّيا شد و ديگر الفاظ مفرد مؤنّث را مصغّر نمىكنند . امّا تصغير اولى اوليّا مىشود و ضمّه اوّل نه ضمّه به جهت تصغير باشد بلكه ضمّه اصلى است فلذا الفى بجاى ضمّه اوّل در آخر آن اضافه ميكنيم و ياء تصغير را در ياء اصل كلمه ادغام كرده اوليّا مىشود به معناى آن مردان و يا زنان كوچك .